2027 жылдан бастап учаскелік дәрігерлер мен мейіргерлердің жалақысы 40%-ға дейін өседі: кімге қанша қосылады және ДДСҰ оны неге қолдады

Учаскелік дәрігер, мейіргер, фельдшер, акушер — адам кез келген шағыммен алдымен баратын мамандар. Мұндай мамандардың жеткілікті болуына және олардың учаскеде жылдар бойы қалуына үйдің жанындағы көмектің қаншалықты қолжетімді болатыны байланысты. 2026 жылғы 28 қазанда Қазақстан халқына Жолдауында Президент Қасым-Жомарт Тоқаев дәл осы қызметкерлердің жалақысын көтеруді тапсырды. 29 қазанда министрлік үкімет отырысында мұның қалай жүзеге асатынын түсіндірді, ал 31 қазанда шешімді Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының бас директоры қолдады.

Президент не тапсырды

Жолдауда Мемлекет басшысы жалпы практика дәрігерлерінің өкілеттігін кеңейту және медициналық-санитариялық алғашқы көмекті (МСАК) қаржыландыруды кезең-кезеңімен ұлғайту маңызды екенін айтты.

Үкіметке келесі жылдың 1 қаңтарынан бастап осы бағытта жұмыс істейтін учаскелік қызмет мамандарының жалақысын үздіксіз еңбек өтіліне қарай 40 пайызға дейін көтеруді тапсырамын. Бұл 77 мыңнан астам маманның табысын арттыруға мүмкіндік береді.

Қасым-Жомарт Тоқаев, Қазақстан халқына Жолдау, 2026 жылғы 28 қазан

Қосымша ақы қалай есептеледі

Денсаулық сақтау министрі Ақмарал Әлназарова 29 қазандағы үкімет отырысында түсіндірді: 2027 жылғы 1 қаңтардан бастап учаскелік қызмет мамандарына сараланған қосымша ақы белгіленеді. Оның мөлшері үздіксіз еңбек өтіліне және психоэмоционалдық жүктемеге байланысты болады. Министрлік деректері бойынша лауазымдық жалақыға мынадай қосымша ақы ұсынылады:

• үздіксіз өтілі 2 жылдан асса — жалақының 20%-ы;
• 3 жылдан асса — 30%;
• 5 жылдан асса — 50%.

Сандардағы айырмашылыққа назар аударыңыз: қосымша ақы лауазымдық жалақыдан есептеледі, ал «40%-ға дейін» — үстеме ақыны қоса алғанда бүкіл жалақының өсуі. Сондықтан «жалақының 50%-ына дейін» және «жалпы табыстың 40%-ына дейін» деген тұжырымдар бір-біріне қайшы келмейді.

Министрлік бөлек алғашқы буындағы психологтар мен әлеуметтік қызметкерлерге психоэмоционалдық жүктеме үшін қосымша ақы енгізуді қарастырып жатыр.

Қанша алады

Министрлік жалпы практика дәрігерлері мен орта медицина персоналы үшін мысалдар келтірді.

Өтілі ең аз мамандар үшін өсім қарапайымдау. Ауылда жалпы практика дәрігерінің жалақысы 386-дан 450 мың теңгеге дейін, орта медицина персоналының жалақысы 221-ден 256 мың теңгеге дейін өсуі мүмкін. Қалаларда тиісінше 307-ден 358 мыңға дейін және 173-тен 202 мың теңгеге дейін.

Графиктегі пайыздарды министрліктің сандары бойынша өзіміз есептедік: олар қорытынды соманың қаншалықты өзгеретінін көрсетеді. Түпкілікті мәндер үкімет бекітетін ережелерге байланысты болады.

Бұл қанша тұрады

Министрдің айтуынша, 2027–2029 жылдарға жыл сайын шамамен 137 млрд теңге қосымша қажет болады: 34 млрд-ы республикалық бюджеттен және 103 млрд-ы міндетті әлеуметтік медициналық сақтандыру (МӘМС) қаражатынан. Яғни қосымша ақының басым бөлігі медициналық сақтандыру жүйесі арқылы қаржыландырылады.

Неге дәл өтіл

Алғашқы буынның басты мәселесі мамандардың жетіспеуі ғана емес, олардың тұрақсыздығы да. Учаскелік дәрігер әр бірнеше ай сайын ауысып отырса, учаскелік қызмет не үшін бар екені жоғалады: пациентті, оның созылмалы ауруларын, отбасын және емделу тарихын білетін дәрігер. Үздіксіз өтіл үшін қосымша ақы учаскеде қалуға ынталандыру ретінде ойластырылған: адам учаскелік қызметте үзіліссіз неғұрлым ұзақ жұмыс істесе, үстеме ақы соғұрлым көп болады.

Министр еңбекақыны арттыру алғашқы буындағы медицина қызметкерлерінің тапшылығын азайтуға және тұрғылықты жер бойынша көмекті қолжетімдірек, уақтылы әрі сапалы етуге көмектесуі тиіс екенін атап өтті. Медицина қызметкерлерінің жалақысын көтеру 2021 жылдан бері кезең-кезеңімен жүргізіліп келеді, жаңа қосымша ақы осы бағытты жалғастырады, бірақ алғаш рет учаскелік қызметтегі өтілге байланыстырылған.

Бұл кімге қатысты

Сөз емханалардың учаскелік қызметінің мамандары — бекітілген халыққа қызмет көрсететіндер туралы. Тапсырмаға сілтеме жасаған БАҚ хабарламалары бойынша бұлар жалпы практика дәрігерлері мен учаскелік терапевтер, учаскелік мейіргерлер, акушер-гинекологтар, акушерлер және фельдшерлер. Жарияланған түрінде емхананың тар мамандары мен стационар дәрігерлері бұл шараға кірмейді — олардың жалақысы жалпы ережелермен реттеледі.

ДДСҰ не деді

31 қазанда ДДСҰ бас директоры Тедрос Аданом Гебрейесус Қазақстан Президентінің 77 мың медицина қызметкерінің жалақысын көтеруге ұмтылысын және адамдардың денсаулығын мемлекеттік саясаттың орталығында ұстауға талпынысын жоғары бағалайтынын жазды. Оның айтуынша, алғашқы көмекке инвестиция салып, медиктерді қолдай отырып, Қазақстан саяси ерік барлығы үшін медициналық қызметтердің сапасы мен қолжетімділігін қалай арттыра алатынын көрсетіп отыр. Министрлік ДДСҰ басшысына осы бағасы үшін алғыс айтты.

Қазақстан үшін алғашқы көмек — ерекше тақырып: дәл Алматыда 1978 жылы ДДСҰ әлі күнге дейін сүйенетін медициналық-санитариялық алғашқы көмек туралы декларация, ал Астанада 2018 жылы оның жаңартылған нұсқасы қабылданды.

Не белгілі, ал не әлі белгісіз

Ең бастысы белгілі: басталу күні — 2027 жылғы 1 қаңтар, алушылар — емханалардың учаскелік қызметі, қағидаты — қосымша ақы үздіксіз өтілмен бірге өседі, шкала — жалақының 20, 30 және 50%-ы, жалақының жалпы өсуі — 40%-ға дейін, ақша көзі — негізінен МӘМС.

Нақты адамдағы қорытынды сома байланысты болатын егжей-тегжейлер әзірге жарияланған жоқ:

• үздіксіз өтіл нақты қалай есептелетіні — басқа емханадағы немесе басқа өңірдегі жұмыс есепке алына ма;
• 2027 жылға дейін жинақталған өтіл толық есептеле ме;
• учаскелік қызмет тізбесіне қандай лауазымдар түпкілікті кіреді;
• психоэмоционалдық жүктеме үшін қосымша ақының мөлшері қандай болады және оны кім алады.

Жауаптар үкімет қаулысы мен министрліктің бұйрықтарында пайда болады. Олар жарияланғанға дейін кестедегі сомалар әр қызметкерге кепілдік емес, министрліктің есебі болып табылады.

Бұл пациенттер үшін нені өзгертеді

Қосымша ақының пациентке тікелей әсері жоқ: ол бағаларды, жазылу тәртібін және тегін көмек көлемін өзгертпейді. Жанама әсері байқалуы мүмкін:

• учаскелік дәрігерлер сирек кетсе, пациентте оның тарихын білетін «өз» дәрігері жиі қалады;
• учаскелерде бос орындар азайса, әр дәрігердің жүктемесі азаяды, демек, кезек қысқарып, қабылдауға көбірек уақыт қалады;
• ауылдағы тартымдырақ жұмыс — дәрігерлер ең көп жетіспейтін жерлерде бос орындарды жабу мүмкіндігі.

Бұл медицина қызметкерлері үшін нені өзгертеді

Учаскелік мамандар үшін бұл жұмыстың әр жылымен өсетін елеулі үстеме ақы. Маңызды жайт — «үздіксіз» деген сөз: басқа ұйымға ауысу немесе жұмыстағы үзіліс өтілді есептеуге әсер етуі мүмкін. Өтілді есептеудің нақты тәртібін үкімет төлемдер басталғанға дейін қабылдауы тиіс нормативтік құжаттар айқындайды. Жұмыс орнын ауыстыруды жоспарлап жүргендерге олардың жариялануын күткен жөн.

Жиі қойылатын сұрақтар

Қай күннен бастап төлей бастайды? Президенттің тапсырмасы бойынша — 2027 жылғы 1 қаңтардан бастап.

Аурухана дәрігерлері қосымша ақы ала ма? Жарияланған түрінде шара емханалардың учаскелік қызметінің мамандарына қатысты. Басқа санаттарға таратылатыны туралы хабарланған жоқ.

50% қосымша ақы — жалақыға бір жарым есе қосылу ма? Жоқ. 50% бүкіл жалақыдан емес, лауазымдық жалақыдан есептеледі. Министрліктің есебі бойынша ең көп қосымша ақымен қорытынды жалақы шамамен 40%-ға өседі.

Нақты ережелерді қайдан көруге болады? Үкімет бекіткеннен кейін төлеу тәртібі нормативтік актілерде жарияланады; түсініктемені министрлік пен емханалар береді.

Материал тек ақпараттық сипатта және дәрігердің кеңесін алмастырмайды. Дәрігерсіз емдеуді бастамаңыз және өзгертпеңіз.