2027 жылдан бастап медициналық сақтандырусыз талдаулар, ЭКГ және УДЗ: денсаулық сақтау министрлігі сақтандырылмаған 2,7 млн қазақстандыққа не ұсынады

Бүгінде міндетті әлеуметтік медициналық сақтандыру (МӘМС) жүйесінде сақтандырылған мәртебесі жоқ адам емхана дәрігеріне келе алады, бірақ дәрігер оған тіпті ең аз тексеруді де жиі жүргізе алмайды: кепілдік берілген пакеттен тыс талдаулар мен диагностика сақтандыру қаражатынан төленеді. Денсаулық сақтау министрлігі бұл кедергіні 2027 жылдан бастап алып тастауды ұсынды.

Не ұсынылды

Министрлік медициналық-санитариялық алғашқы көмек (МСАК) көрсетуді ұйымдастыру стандартына енгізілетін өзгерістер жобасын 2026 жылғы қазанның басында «Ашық НҚА» порталында жариялады, жария талқылау 23 қазанға дейін созылды. Өзгерістер қабылданса, жаңа ережелерді 2027 жылғы 1 қаңтардан бастап қолдану жоспарланып отыр.

Жоба бойынша емханаға алғаш жүгінгенде адамға МӘМС-тағы мәртебесіне қарамастан базалық көмек қолжетімді болады. BES.media сауалына берген жауабында министрлік тізбені нақтылады:

• жалпы практика дәрігерінің немесе терапевтің, фельдшердің, мейіргердің және акушердің қабылдауы;
• қанның жалпы талдауы және зәрдің жалпы талдауы;
• артериялық қан қысымын, бойды және салмақты өлшеу, дене салмағының индексін есептеу, функционалдық сынамалар;
• түсіндірмесімен электрокардиограмма;
• флюорография;
• құрсақ қуысы мүшелері мен бүйректің кешенді УДЗ-сы;
• пульсоксиметрия, көзішілік қысымды өлшеу және басқа диагностикалық процедуралар.

Тізбеде көзделген базалық көмекті алғаш жүгінгенде алу үшін «сақтандырылған» мәртебесінің болуы талап етілмейді.

ҚР Денсаулық сақтау министрлігінің хабарламасынан

Жоба сондай-ақ адамдарды тезірек хабардар ету және тіркеу орындарының жүктемесін азайту үшін медициналық ақпараттық жүйелермен байланысты алгоритмдік жүйелер арқылы пациенттерге автоматты түрде қоңырау шалуды көздейді.

Бұл кімге қатысты

Министрліктің деректері бойынша 2026 жылғы 1 қазанда МӘМС жүйесінде 17 912 298 адам сақтандырылған. Тағы 2,7 млн қазақстандықтың сақтандыру мәртебесі болмаған. Министрлік бөлек емханаларға тіркелмеген және өңірлер бойынша бөлінбеген 410,5 мың адам туралы хабарлады.

Мәртебесіз әдетте ресми жұмысы жоқ және жарналарды өздері төлемейтін адамдар, сондай-ақ қандай да бір себептермен жеңілдік алушылар тізіміне енбегендер қалады.

Қазір қалай жұмыс істейді және не өзгереді

Қазір Қазақстанда көмек екі пакеттен төленеді. Тегін медициналық көмектің кепілдік берілген көлемі (ТМККК) барлық азаматқа қолжетімді: оған, мысалы, жедел жәрдем, әлеуметтік мәні бар аурулар кезіндегі көмек және алғашқы көмектің бір бөлігі кіреді. МӘМС пакеті тек сақтандырылғандарға қолжетімді: оған көптеген тексерулер, мамандардың кеңестері, жоспарлы емдеуге жатқызу кіреді.

Сақтандырылмаған пациентті жалпы практика дәрігері қабылдай алады, бірақ ТМККК-дан тыс ең аз тексеруді жүргізе алмайды. Іс жүзінде бұл мынаны білдіреді: шағымы бар адам емханаға келеді, бірақ қанның жалпы талдауын тапсыру немесе ЭКГ жасату тегін болмайды.

Жоба бойынша алғаш жүгінгендегі базалық көмек барлығы үшін бірыңғай болады. Министрлікте мұны МСАК деңгейіндегі бірыңғай көмек пакетіне көшумен түсіндіреді: осылайша көмек қолжетімдірек, оны алу тәртібі түсініктірек болады, ал кепілдік берілген және сақтандыру пакеттері арасында қызметтердің қайталануы болмайды.

Маңызды ескертпелер

Автоматты түрде емес. Аталған тексерулердің бәрі әркімге тағайындалмайды. Алдымен медицина қызметкері пациенттің жағдайын бағалап, қандай зерттеулер қажет екенін шешеді. Мысалы, УДЗ медициналық көрсетілімдер бойынша және белгіленген тәртіппен жүргізіледі.

Неше рет. Министрліктің түсіндіруі бойынша базалық көмек жыл бойы барлық алғашқы жүгінулерде қолжетімді болады — адамның сақтандырылғанына немесе сақтандырылмағанына және оның диагнозы ТМККК-ға кіретініне қарамастан.

Әрі қарай не болады. Тексеру ауруды анықтаса, одан әрі емдеу қажетті көмектің қай пакетке жататынына байланысты. Егер ол ТМККК-ға кірсе — мысалы, әлеуметтік мәні бар ауруларды емдеу, — сақтандыру талап етілмейді. ТМККК-дан тыс қосымша тексерулерге, жоспарлы емдеуге жатқызуға және басқа қызметтерге сақтандырылған мәртебесі қажет болады.

Бұл неге болып жатыр: сақтандыру моделіне көшу

Өзгерістер денсаулық сақтауды қаржыландырудың аралас моделінен басым түрде сақтандыру моделіне көшумен байланысты. Бұл процесс 2025 жылғы 14 шілдедегі заңда көзделген және 2027 жылға қарай аяқталуы тиіс. 2026–2027 жылдары шамамен 700 млрд теңгенің міндеттемелерін ТМККК-дан МӘМС жүйесіне кезең-кезеңімен ауыстыру жоспарланып отыр.

МӘМС пакеті ТМККК-ға кірмейтін созылмалы және әлеуметтік мәні бар аурулар кезіндегі көмекті, сондай-ақ емханалардағы көмекті қоса алғанда басқа да қызметтерді қамтиды. Бұл ретте алғашқы қабылдау кепілдік берілген пакетте сақталады. Министрлік базалық тексерулер қолжетімдірек, ал жүйе қаржылық тұрғыдан тұрақтырақ болады, сонымен бірге адамдар МӘМС-қа көбірек қатысады деп күтеді.

Мысал: бұл қалай көрінеді

Мысалы, ресми жұмысы жоқ және МӘМС-та мәртебесі жоқ адамның бірнеше апта бойы іші ауырады делік. Бүгін емханада оны қабылдайды, бірақ талдаулар мен УДЗ үшін, сірә, ақы төлеуге тура келеді. Жаңа ережелер бойынша дәрігер оны қарап, қажет болса қанның жалпы талдауы мен құрсақ қуысы мүшелерінің УДЗ-сын тегін тағайындайды. Егер тексеру ТМККК-дан тыс жоспарлы ота қажет екенін көрсетсе, оған сақтандырылған мәртебесі керек болады.

МӘМС мәртебесін қалай қалпына келтіруге болады

Жарна төлемегендер мәртебесін қайтара алады. Ол үшін төленбеген кезеңдегі берешекті, бірақ төлем күніне дейінгі 12 айдан аспайтын мерзімге өтеу қажет. Өз бетінше төлейтіндер үшін ай сайынғы жарна тиісті жылға белгіленген ең төменгі жалақының 5%-ын құрайды.

Жұмысы мен табысы жоқ адамдар тұрғылықты жері бойынша мансап орталығына жүгініп, жұмыссыз ретінде тіркеле алады немесе атаулы әлеуметтік көмек алатын жұмыс істемейтін адам мәртебесін ресімдеу үшін жұмыспен қамту және әлеуметтік бағдарламалар бөліміне бара алады. Жеңілдікті санаттағы азаматтар үшін жарналарды мемлекет төлейді, бірақ ол үшін мәртебесі туралы мәліметтер мемлекеттік ақпараттық жүйелерде болуы тиіс.

Бұл адамдар мен емханалар үшін нені өзгертеді

Адамдар үшін — алғашқы шағымдарда сақтандыруды алдын ала ресімдемей-ақ тегін тексерілу мүмкіндігі. Бұл дәрігерге баруды ақшаға байланысты кейінге қалдыратындар үшін әсіресе маңызды.

Емханалар үшін — алғашқы қабылдауда барлық пациентке бірыңғай ереже және талдауды қай пакеттен төлеу туралы дау аз. Сонымен бірге жұмысты бағалау өзгереді: министрлік бұған дейін көрсеткіштері тоқсан сайын автоматты түрде есептелетін емханаларды бағалаудың бірыңғай 100 балдық жүйесіне көшу туралы хабарлаған.

Жиі қойылатын сұрақтар

Бұл қазір қолданыла ма? Жоқ. Бұл МСАК стандартына енгізілетін өзгерістер жобасы; жоба қабылданса, жаңа ережелерді 2027 жылғы 1 қаңтардан бастап қолдану жоспарланып отыр. Түпкілікті редакциясын бекітілгеннен кейін тексерген жөн.

Сақтандырусыз кез келген УДЗ-ны тегін жасатуға бола ма? Жоқ. Тізбеге құрсақ қуысы мүшелері мен бүйректің кешенді УДЗ-сы кіреді, оны медициналық көрсетілімдер бойынша тағайындайды.

Емханаға тіркелу керек пе? Базалық көмекті адам тіркелген емхана көрсетеді. Тіркелмеген болсаңыз, алдымен тұрғылықты жеріңіз бойынша емханаға тіркеліңіз.

МӘМС-тағы мәртебемді қалай тексеруге болады? Мәртебені eGov немесе банктердің мобильді қосымшаларында, Әлеуметтік медициналық сақтандыру қорының сайтында немесе емханада тексеруге болады.

Материал тек ақпараттық сипатта және дәрігердің кеңесін алмастырмайды. Дәрігерсіз емдеуді бастамаңыз және өзгертпеңіз.