Балаға ортез тегін және 3D-модель бойынша: Алматыдағы зертханаға қалай өтінім беруге болады және бұл кімге қолжетімді

Тірек-қимыл аппараты бұзылған бала үшін дұрыс таңдалған ортез көп нәрсені білдіруі мүмкін: тұру, жүру, заттарды ұстау мүмкіндігі, деформацияның дамуына жол бермеу. Бірақ стандартты бұйымдар балаларға әрдайым сәйкес келе бермейді — балалар өседі, әрқайсысының анатомиясы өзіндік. 2026 жылғы 28 қазанда Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі Алматыдағы зертханада 3D-модель бойынша жасалған жеке ортезді тегін алу тәртібін түсіндірді.

Не жарияланды

Балаларға арналған ортездерді Алматыдағы Әлеуметтік қорғау саласын дамыту ұлттық ғылыми орталығының зертханасы жасайды. Министрліктің деректері бойынша:

• балаларға арналған ортездер медициналық көрсетілімдер болған жағдайда тегін жасалады;
• Қазақстанның барлық өңірінің тұрғындары жүгіне алады;
• бұйым жеке — 3D-скан және компьютерлік модель бойынша жасалады;
• зертхана тірек-қимыл аппараты бұзылған ересектерге де көмектеседі, бірақ олардың шарттарын бөлек нақтылау қажет.

Алғашқы мемлекеттік зертхана

Зертхана 2026 жылғы 24 қазанда ашылды. Бұл Қазақстандағы жеке ортездерді жобалау мен жасау жөніндегі алғашқы мемлекеттік зертхана, ол Әлеуметтік қорғау саласын дамыту ұлттық ғылыми орталығының базасында құрылды. Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрі Асқарбек Ертаев оның жұмысын Қазақстанның 2025–2030 жылдарға арналған инклюзивті саясат тұжырымдамасымен байланыстырды.

Біз үшін заманауи технологиялардың адамға тікелей көмектескені маңызды. Сондықтан зертхана ортездер жасайтын орын ғана емес, жаңа шешімдерді әзірлеуге және олардың тиімділігін зерттеуге арналған ғылыми-практикалық алаң болады.

Асқарбек Ертаев, ҚР Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрі

Негізгі бағыт — балаларды ерте ортездеу: бала дұрыс бұйымды неғұрлым ерте алса, қимылдың қалыпты дамуын қолдау мүмкіндігі соғұрлым көп. Зертхана сондай-ақ технологияларды жетілдіру және әдістемелік ұсынымдар дайындау үшін ортездеу нәтижелерін ғылыми тұрғыдан бағалайды. Тобық пен қолға арналған ортездерден бөлек, онда омыртқаның қисаюын түзетуге арналған корсеттер мен ортопедиялық дулығалар жасау жоспарланып отыр.

Ортез деген не

Ортез — дененің белгілі бір бөлігінің қалпын қолдайтын, бекітетін немесе түзететін ортопедиялық бұйым. Бұл табанға, тобық немесе тізе буынына, қолға немесе аяққа арналған бұйым болуы мүмкін. Дененің жоғалған бөлігін алмастыратын протездің айырмашылығы — ортез бар аяқ-қолмен жұмыс істейді: оны дұрыс ұстауға көмектеседі, буындарды жеңілдетеді, дұрыс емес қалыпқа түсуден сақтайды.

Ортездер, мысалы, жарақаттың салдары, даму бұзылыстары, бұлшықеттер дұрыс жұмыс істемейтін неврологиялық аурулары бар балаларға қажет. Ортез қажет пе және қандай құрылымда болуы керек, оны бейінді мамандар баланың денсаулық жағдайын, анатомиясын және қимыл мүмкіндіктерін ескере отырып шешеді.

Ортез қалай жасалады

Жеке ортезді жасау бірнеше кезеңнен тұрады:

1. Алғашқы қабылдау — баламен және оның медициналық құжаттарымен танысу.
2. Функционалдық бағалау — бала қалай қозғалады, қандай қимылдар қиындайды.
3. 3D-сканерлеу — дененің қажетті бөлігінің дәл цифрлық көшірмесі.
4. Компьютерлік модельдеу — скан бойынша мамандар бұйымды жобалайды.
5. Жасау, өлшеп көру және баптау — бұйымды балаға лайықтайды.
6. Үйрету — қалай кию, қанша уақыт тағу, қалай күту.

Жұмысқа ортопед дәрігер, ортезист — ортездер жасау жөніндегі маман — және оңалту мамандары қатысады.

Бастапқы кезеңде зертхана табанға, тобық және тізе буындарына, жоғарғы және төменгі аяқ-қолдарға арналған ортездер жасайды. Жасау мерзімі тексеру мен құрылымды таңдағаннан кейін анықталады: ол бұйымның күрделілігіне, материалдар мен жинақтауыштардың болуына, өлшеп көру және түзету санына байланысты.

Бұйым зертхана ішінде қалай жасалады

Ашылуда толық цикл көрсетілді. Сканерлегеннен кейін аяқтың немесе дененің басқа бөлігінің үш өлшемді моделі жасалады. Ол бойынша арнайы көбіктен дайындама жасалып, фрезерлік станокта оған дәл пішін беріледі. Содан кейін пластик парақты иілгіш болуы үшін қыздырып, одан ортез қалыптастырады. Дайын бұйымды тегістеп, жиектерін өңдейді, бекіткіштер орнатып, сапасын тексереді. Зертхана меңгерушісі Ансар Жақановтың айтуынша, бұрын жасау бір аптадан артық уақыт алатын, ал қазір бұйымды үш күнде жасауға болады.

3D-модель неге жақсырақ

Дәстүрлі түрде ортездерді гипс қалып бойынша жасайды немесе дайын өлшемдерден таңдайды. 3D-сканерлеу гипссіз аяқ-қолдың дәл пішінін береді, ал компьютерлік модель нақты баланың ерекшеліктерін ескеруге және өлшеп көргенде бірдеңе сәйкес келмесе, тез өзгеріс енгізуге мүмкіндік береді. Балалар үшін бұл әсіресе маңызды: бала өседі, ал цифрлық модель келесі бұйымды жасауды жеңілдетеді.

Өтінімді қалай беруге болады

Алғашқы жүгіну тәртібі мынадай:

• ата-ана немесе заңды өкіл kazto.kz сайтындағы кері байланыс нысаны арқылы байланыс деректерін қалдырады және өтініш жеке ортез жасауға қатысты екенін көрсетеді;
• пациенттермен жұмыс жөніндегі менеджерге немесе зертхана меңгерушісіне тікелей хабарласуға да болады;
• басқа өңірлердің тұрғындары орталықпен қашықтан байланысып, жобаға қатысу мүмкіндігін нақтылап, тексеру мен жасау тәртібін келісе алады.

Орталық мамандары баланың қажеттілігін нақтылап, қатысу шарттарын түсіндіреді және одан әрі тексеруді келіседі.

Қандай құжаттар қажет. Алдын ала қарау үшін бар медициналық қорытындыларды, үзінділерді және ортездеу бойынша ұсынымдарды ұсыну қажет. Дәрігердің жолдамасы, дәрігерлік-консультациялық комиссияның қорытындысы және жеке абилитация мен оңалту бағдарламасы қажет пе, оны мамандар әр жағдайда жеке анықтайды.

Зертхана қайда орналасқан. Алматы, Желтоқсан көшесі, 65. Жұмыс уақыты — дүйсенбіден жұмаға дейін, 08:00-ден 17:00-ге дейін.

Қанша ортез жасалады

Үш жылда зертхана шығаруды үш есеге арттыруды жоспарлап отыр. Әзірге қуат шектеулі, сондықтан алдын ала жүгініп, медициналық құжаттарды бірден дайындаған жөн — бұл қарауды жеделдетеді.

Бұл отбасылар үшін нені білдіреді

Тірек-қимыл аппараты бұзылған балалардың отбасылары үшін бұл шеберхананы өз бетінше іздемей және ақы төлемей, жеке бұйымды тегін алу мүмкіндігі. Кез келген өңірден жүгінуге болатыны және сұрақтардың бір бөлігі Алматыға сапарға дейін қашықтан шешілетіні әсіресе маңызды.

Сонымен бірге ортез — емдеу мен оңалтудың бір бөлігі, олардың орнын баспайды. Ол емдік дене шынықтыруымен, ортопед пен оңалтушының бақылауымен бірге жұмыс істейді. Бұйымды қаншалықты жиі тағу керегін және бала өскен сайын оны қашан ауыстыру керегін мамандар анықтайды.

Бұл дәрігерлер үшін нені білдіреді

Емханалардың ортопедтері, неврологтары мен оңалтушылары үшін бұл пациенттерге арналған тағы бір бағыт: егер балаға жеке ортез көрсетілсе, отбасына қайда жүгіну керегін және қандай құжаттарды — қорытынды мен ортездеу бойынша ұсынымдарды дайындау керегін айтуға болады.

Жиі қойылатын сұрақтар

Бұл шынымен тегін бе? Иә, медициналық көрсетілімдер болған жағдайда балаларға ортездер тегін жасалады.

Алматыға бару керек пе? Алғашқы жүгіну мен келісуді қашықтан өткізуге болады. Тексеру, 3D-сканерлеу және өлшеп көру үшін, әдетте, баланың қатысуы қажет; тәртіп орталық мамандарымен келісіледі.

Ересек адамға болады ма? Зертхана тірек-қимыл аппараты бұзылған ересектерге де көмектеседі, бірақ қатысу шарттарын бөлек нақтылау қажет.

Мүгедектік немесе жолдама керек пе? Дәрігердің жолдамасы, ДКК қорытындысы және жеке оңалту бағдарламасы қажет пе, оны мамандар әр жағдайда жеке шешеді. Бастау үшін медициналық қорытындылар, үзінділер және ортездеу бойынша ұсынымдар жеткілікті.

Материал тек ақпараттық сипатта және дәрігердің кеңесін алмастырмайды. Дәрігерсіз емдеуді бастамаңыз және өзгертпеңіз.