Суық тиюдей басталып, бірнеше сағаттан кейін өмірге қауіпті болады: санитариялық қызмет қысқы маусым алдында менингококк инфекциясын еске салды

Суық түсе бастағанда дәрігерлер кәдімгі суық тию деп оңай қателесуге болатын ауруларды еске салады. Ең қауіптілерінің бірі — менингококк инфекциясы. 2026 жылғы 4 қарашада Денсаулық сақтау министрлігінің Санитариялық-эпидемиологиялық бақылау комитеті қазақстандықтарға оны қалай тануға және жұқтыру қатерін қалай азайтуға болатыны туралы ұсынымдар дайындады.

Бұл қандай инфекция

Менингококк инфекциясын менингококк бактериясы қоздырады. Санитариялық қызметтің сипаттамасы бойынша, ол әртүрлі өтуі мүмкін:

• менингит ретінде — ми қабықтарының қабынуы;
• менингококк сепсисі ретінде — қанның улануы;
• кейде назофарингит ретінде — мұрын мен жұтқыншақтың шырышты қабатының қабынуы.

Соңғы түрі кәдімгі суық тиюге ұқсайды және байқалмай өтуі мүмкін. Бірақ ауырғандардың бір бөлігінде бактерия қанға және ми қабықтарына енеді, сонда ауру өте тез дамиды — есеп сағаттармен жүреді.

Ол қалай басталады

Санитариялық қызмет әдеттегі дамуын былай сипаттайды. Алдымен бәрі кәдімгі суық тию сияқты көрінеді:

• тұмау;
• жөтел.

Содан кейін басты белгілер пайда болады:

• 38–40 °C-қа дейін жоғары қызу;
• кенеттен құсу;
• қатты бас ауыруы;
• ерекше дене қалпы: бас шалқайған, аяқтар ішке қарай тартылған;
• басты кеудеге қарай иуге қарсылық;
• басқанда жоғалмайтын күлгін-қызыл жұлдызша бөртпе.

Бөртпе неге соншалықты маңызды

Суық тию немесе аллергия кезіндегі кәдімгі бөртпе басқанда бозарады. Менингококк сепсисі кезіндегі бөртпе — терідегі ұсақ қан құйылулар, басқанда ол жоғалмайды. Мұны мөлдір стақанмен тексеруге болады: оны бүйірімен теріге басқанда дақтар шыны арқылы көрінсе, бұл бірден жедел жәрдем шақыруға себеп.

Керісінше жағдайды да түсіну маңызды: бөртпе әрдайым және бірден пайда бола бермейді. Егер балада немесе ересекте жоғары қызу, қатты бас ауыруы, құсу және ерекше ұйқышылдық немесе мазасыздық болса, бөртпені күтудің қажеті жоқ — бұл көмекке жүгінуге жеткілікті себеп.

Кім жиі ауырады

Санитариялық қызметтің дерегінше, бір жастан екі жасқа дейінгі балалар, сондай-ақ 30 жасқа дейінгі жастар жиі ауырады. Кішкентай балаларда иммундық қорғаныс әлі қалыптаспаған, ал жасөспірімдер мен жастарда тығыз қарым-қатынас, жатақханалар, көпшілік іс-шаралар қатерді арттырады.

Инфекция ауа-тамшы жолымен — жөтелгенде, түшкіргенде, сөйлескенде жұғады. Ауру қыс-көктем кезеңінде көбейеді, бұл кезде адамдар жабық бөлмелерде көбірек болады, ал иммунитет басқа респираторлық инфекциялармен әлсірейді.

Асқынулары неге қауіпті

Санитариялық қызмет менингококк инфекциясы ауыр салдар қалдыруы мүмкін екенін ескертеді: керең болу, балаларда ақыл-ой дамуының тежелуі, сирек жағдайларда сал ауруы. Сепсис кезінде ауру тез шокқа әкелуі мүмкін. Ауруханада антибиотиктермен емдеу неғұрлым ерте басталса, асқынусыз өту мүмкіндігі соғұрлым жоғары.

Ауру сәбилерде қалай көрінеді

Екі жасқа дейінгі балаларда белгілер айқын болмауы мүмкін: бала бас ауыруына шағымдана алмайды, ал сәбидің мойын бұлшықеттерінің керілуін байқау қиын. Сондықтан ата-аналарға мінез-құлқына назар аударған жөн. Тамақ пен сусыннан бас тарту, жиі құсу немесе лоқсу, әдеттен тыс шыңғырып жылау немесе, керісінше, сәбиді ояту қиын болатын әлсіздік пен ұйқышылдық сақтандыруы тиіс. Нәрестелерде еңбек — төбедегі жұмсақ жер — томпайып, лүпілдеуі мүмкін. Жоғары қызу кезінде қол-аяқ суық, тері бозғылт немесе мәрмәр түстес болады.

Жоғары қызудың осындай белгілермен кез келген үйлесімі — педиатрдың қабылдауын күтпей, жедел жәрдем шақыруға себеп.

Ауруханада не болады

Менингококк инфекциясына күдік болса, пациентті жұқпалы аурулар бөлімшесіне жатқызады. Дәрігерлер диагнозды растау және қоздырғышты анықтау үшін қан талдауын, қажет болса — жұлын сұйықтығын алады. Антибиотиктермен емдеуді барлық нәтижелерді күтпей, мүмкіндігінше ерте бастайды, себебі әр сағат маңызды. Сепсис кезінде реанимация қажет болуы мүмкін: қан қысымын, тыныс алуды, бүйрек жұмысын қолдау.

Сонымен бірге санитариялық қызмет науқастың соңғы күндері кіммен араласқанын анықтайды. Жақын байланыстағыларға — отбасына, бөлмелестерге, балабақшаның сол тобындағы балаларға — бақылау, ал дәрігердің шешімі бойынша алдын алу дәрі курсы тағайындалады.

Суық тию маусымы неге қатерді арттырады

Қыста және көктемде менингококк оңайырақ таралады: адамдар жабық бөлмелерде ұзағырақ болады, ал тұмау мен басқа респираторлық инфекциялар мұрын мен жұтқыншақтың шырышты қабатын зақымдап, бактерияның әрі қарай өтуін жеңілдетеді. Сондықтан суық тиюге қарсы шаралар — желдету, тұмау кезінде бетперде, ұйқы тәртібі — бір мезгілде менингококк инфекциясының қатерін де азайтады.

Неге үйде емделуге болмайды

«Менингококк инфекциясы кезінде өз бетімен емделуге жол берілмейді», — деп атап өтеді Санитариялық-эпидемиологиялық бақылау комитетінде.

Себебі — аурудың жылдамдығы. Қызу түсіретін дәрі қызуды уақытша түсіріп, балаға жақсы болғандай әсер қалдыруы мүмкін — ал бактерия осы уақытта көбейе береді. Мұндай белгілер кезінде жүгінуді «таңертеңге дейін» немесе «емханаға дейін» қалдыру — қауіпті қателік. Ауруханаға жатқызу, талдаулар және тек дәрігер тағайындайтын антибиотиктермен емдеу қажет.

Қатерді қалай азайтуға болады

Санитариялық қызмет кеңес береді:

• суықтап қалмау;
• ауру көбейетін маусымда көпшілік орындарға баруды шектеу;
• күн тәртібі мен тамақтануды сақтау;
• суық тигенде басқаларға жұқтырмау үшін бетперде кию;
• бөлмелерді үнемі желдетіп, ылғалды жинау жүргізу;
• науқаспен байланыстан кейін 10 күн дәрігердің бақылауында болу.

Менингококктың бірнеше тобына қарсы вакциналар бар. Сізге немесе балаңызға екпе керек пе — мысалы, сапар алдында, басқа елде оқу кезінде немесе белгілі бір аурулар кезінде — дәрігермен талқылаған жөн.

Менингитке күдік болса не істеу керек

1. Таңертеңді және емханаға жазылуды күтпей, бірден 103-ке қоңырау шалыңыз.
2. Диспетчерге белгілерді сипаттаңыз: қызу, құсу, бас ауыруы, басқанда бозармайтын бөртпе.
3. Дәрігер қарағанға дейін балаға антибиотиктерді өз бетіңізше бермеңіз.
4. Науқаспен байланыс болса, бұл туралы емханаға хабарлаңыз: жақын байланыстағыларға бақылау, ал қажет болса — алдын алу тағайындалады.

Жиі қойылатын сұрақтар

Менингитті тұмаудан қалай ажыратуға болады? Тұмау да жоғары қызу мен бас ауыруын береді, бірақ менингит кезінде құсу, мойын бұлшықеттерінің керілуі, ерекше ұйқышылдық және басқанда жоғалмайтын бөртпе қосылады. Күмән болса — жедел жәрдем шақырған дұрыс.

Менингококк инфекциясы бар адам жұқпалы ма? Иә, бактерия ауа-тамшы жолымен жұғады. Сондықтан байланыста болғандарды 10 күн бақылайды.

Бөртпе міндетті түрде пайда бола ма? Жоқ. Бөртпе бәрінде бола бермейді, басқа қауіпті белгілер болса, оны күтудің қажеті жоқ.

Екпе алуға бола ма? Менингококкқа қарсы вакциналар бар. Ол сізге керек пе, мұны дәрігер шешеді.

Материал тек ақпараттық сипатта және дәрігердің кеңесін алмастырмайды. Дәрігерсіз емдеуді бастамаңыз және өзгертпеңіз.