Конгодағы Эбола 10 мың жағдайдан асты: Бундибугио вирусының өршуі тарихтағы екінші ірі індетке айналды

2026 жылғы мамырда Конго Демократиялық Республикасының (КДР) билігі Итури провинциясында Эбола індеті басталғанын жариялады. Бес айдан кейін ол елдің тарихындағы ең ірі, ал әлемде көлемі бойынша екінші — 2014–2016 жылдардағы Батыс Африкадағы эпидемиядан кейінгі індетке айналды. Қазанның соңында расталған жағдайлар саны 10 мыңнан асты.

Не болып жатыр: қазан соңындағы сандар

БҰҰ жаңалықтар қызметі 28 қазанда келтірген КДР Денсаулық сақтау министрлігінің деректері бойынша, дүйсенбіде, 26 қазанда 10 141 расталған жағдай және 5 мыңға жуық өлім тіркелген. 2 600-ден астам адам сауыққан.

Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының (ДДСҰ) 23 қазандағы толық шолуы 20 қазандағы жағдайды сипаттайды:

• 9 704 расталған жағдай, оның ішінде 4 687 өлім — расталған жағдайлар арасындағы өлім-жітім 48,3%;
• жағдайлар сегіз провинцияның 66 денсаулық сақтау аймағында анықталды;
• 20 қазанға дейінгі бір тәулікте — 67 жаңа жағдай, көбі Итури және Солтүстік Киву провинцияларында;
• алдыңғы шолудан бері тіркелген 482 өлімнің 307-сі ауруханадан тыс — үйде, қауымдастықтарда болған;
• 30 130 байланыста болған адам бақылауда, бірақ тәулігіне қажетті 95%-дың орнына 79,7%-ын ғана қарау мүмкін болды.

Итури індеттің ошағы болып қала береді: 7 040 жағдай және 3 271 өлім. Солтүстік Кивуда провинциялар арасындағы ең жоғары өлім-жітім — 55,9%.

Індет шекарадан асып барады

Вирус КДР-дан тыс жерлерде де анықталды. Індет басталғаннан бері жағдайлар бес елде: КДР-да, Угандада (онда індет аяқталды), Францияда, ал енді Кения мен Нигерияда тіркелді.

Кения. 6 қазанда онда алғашқы әкелінген жағдай расталды: ер адам КДР-дан Уганда арқылы келіп, 3 қазанда Найробиге ұшып келген. Ол 5 қазанда қайтыс болды. Тағы сегіз адам одан жұқтырды — отбасының төрт мүшесі және төрт медицина қызметкері. Симптомдар пайда болған кезде олардың бәрі карантинде болған. БҰҰ жаңалықтар қызметі Кенияда тоғыз жағдай туралы хабарлайды, науқастардың екеуі қайтыс болды. Вирустың осы топтан тыс таралу белгілері жоқ.

Нигерия. 20 қазанда астана Абуджада Угандадан ұшып келген пациентте әкелінген жағдай расталды. Симптомдар ұшып келгеннен кейін төрт күннен соң пайда болды, 44 байланыста болған адам бақылауда.

Бундибугио вирусы деген не және оның қаупі неде

Эбола — бірнеше туыстас вирус тудыратын ауыр аурулардың жалпы атауы. Ең белгілісі — Заир вирусы: оған қарсы тіркелген вакцина бар. Қазіргі індетті басқа вирус — Бундибугио тудырды. Бұрын ол тек екі індет тудырған: 2007 жылы Угандада (өлім-жітім шамамен 30%) және 2012 жылы КДР-да (шамамен 50%).

Басты мәселе — бұл штаммға қарсы бекітілген вакцина мен арнайы ем жоқ. Дәрігерлер тек демеуші көмек көрсете алады: сұйықтықтың орнын толтыру, ағзалардың жұмысын қолдау, асқынуларды емдеу.

Вирус қалай жұғады

ДДСҰ деректері бойынша табиғи резервуар жеміс жейтін жарқанаттар болуы мүмкін. Адам жұқтырған жануарлардың қанымен немесе бөліністерімен тығыз байланыста болғанда жұқтырады, содан кейін вирус адамнан адамға беріледі:

• науқастың қанымен, бөліністерімен, ағзаларымен және басқа биологиялық сұйықтықтарымен тікелей байланыс арқылы;
• ластанған беттер мен заттар арқылы;
• әсіресе жиі — инфекциялық қауіпсіздік шаралары сенімсіз ауруханаларда және туыстары марқұмның денесіне қол тигізетін жерлеу кезінде.

Маңызды: вирус тұмау немесе қызылша сияқты ауа арқылы берілмейді. Адамда симптомдар болмайынша, ол жұқпалы емес. Инкубациялық кезең — 2-ден 21 күнге дейін. Алғашқы белгілер арнайы емес: қызу, әлсіздік, бұлшықет ауыруы, бас ауыруы, тамақ ауыруы. Кейінірек құсу мен диарея пайда болады, ағзалардың жұмысы бұзылады, науқастардың бір бөлігінде қан кетеді. Зертханалық талдаусыз Эболаны өңірде кең таралған безгек пен басқа қызбалардан ажырату қиын.

Індетті тоқтату неге қиын

КДР-дың шығысы — қарулы қақтығыс, аштық және адамдардың жаппай қоныс аударуы бар өңір. Кейбір аудандарға жету қиын. Көптеген науқастар емдеу орталықтарына жетпей, үйде қайтыс болады — демек, ауру кеш анықталады және туыстары жұқтырып үлгереді. Байланыстарды қадағалау нормадан қалып отыр: Солтүстік Киву провинциясында тәулігіне байланыста болғандардың төрттен үшінен азын ғана қарау мүмкін болады.

Індетті аяқтау үшін тұрақты күш-жігер қажет: негізгі бақылау шараларын кеңейту, зардап шеккен аудандарға кеңірек қолжетімділік және сенімді нығайтатын халықпен жұмыс.

Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы, 2026 жылғы 28 қазан

ДДСҰ мен дәрігерлер не істеп жатыр

Күрес шаралары — науқастарды тез анықтау және оқшаулау, емдеу, байланыстарды қадағалау, қауіпсіз жерлеу және қауымдастықтармен жұмыс. ДДСҰ бағасы бойынша ілгерілеу де бар: тестілеу мен емдеу мүмкіндіктері кеңейді.

23 қазанда Буниа қаласында TUMAINI (суахили тілінен — «үміт») сынағы басталды. Бұл Бундибугио вирусына қарсы кандидат вакциналар бағаланатын екінші–үшінші фазадағы зерттеу. Бірінші кезеңде Заир вирусына қарсы жасалған вакцинаның жаңа штаммнан қорғайтын-қорғамайтыны тексеріледі. Екпе сақиналық вакцинация схемасы бойынша — расталған науқастардың байланыстарына және сол байланыстардың байланыстарына жасалады. Дәл осы тәсіл 2015 жылы Гвинеяда Заир вирусына қарсы вакцинаның тиімділігін дәлелдеуге көмектескен. Сонымен қатар ДДСҰ сарапшылары дәл Бундибугиоға қарсы жасалған тағы екі вакцина бойынша деректерді бағалады.

Халықаралық қорлар көрші елдерге қаражат бөледі: тек Кенияға БҰҰ-ның төтенше жағдайларға арналған қоры шекарадағы бақылауға және жедел ден қою бригадаларын оқытуға 2 млн доллардан астам қаражат жіберді.

Бұл Қазақстан үшін нені білдіреді

2026 жылғы 17 мамырда-ақ ДДСҰ індетті халықаралық маңызы бар қоғамдық денсаулық сақтау саласындағы төтенше жағдай деп таныды. Осыдан кейін ҚР ДСМ Санитариялық-эпидемиологиялық бақылау комитеті мемлекеттік шекара арқылы өткізу пункттерінде санитариялық-карантиндік бақылаудың күшейтілгенін хабарлады: қолайсыз елдерден келгендер қадағаланады, қашықтықтан термометрия жүргізіледі. Қазақстанда Эбола жағдайлары тіркелмеген.

ДДСҰ бағасы бойынша қауіп КДР-дың өзінде өте жоғары, көрші елдер үшін — жоғары, ал жаһандық деңгейде — төмен. Қазақстанның санитариялық қызметтері де індет өңірлерімен тікелей тұрақты әуе қатынасы болмағандықтан, әкелу қаупін төмен деп бағалаған. ДДСҰ зардап шеккен елдермен сапарлар мен саудаға шектеу қоюды ұсынбайды.

Жиі қойылатын сұрақтар

Ұшақта немесе адам көп жерде Эбола жұқтыруға бола ма? Вирус ауа арқылы берілмейді. Жұқтыру симптомдары бар науқастың қанымен және бөліністерімен немесе ластанған заттармен тікелей байланыста болғанда болады.

Екпе бар ма? Заир вирусына қарсы — бар. Қазіргі індетті тудырған Бундибугио вирусына қарсы бекітілген вакцина жоқ; кандидат вакциналар сынақтан өтуде.

Шығыс Африкаға бармақпын. Не істеу керек? ҚР ДСМ мен ДДСҰ ұсынымдарын қадағалаңыз. Індет бар елден оралғаннан кейін 21 күн ішінде қызу пайда болса, бірден дәрігерге жүгініп, сапар туралы міндетті түрде айтыңыз.

Қазақстанда Эбола бар ма? Санитариялық қызметтердің деректері бойынша жағдайлар тіркелмеген, өткізу пункттерінде күшейтілген бақылау жұмыс істейді.

Материал тек ақпараттық сипатта және дәрігердің кеңесін алмастырмайды. Дәрігерсіз емдеуді бастамаңыз және өзгертпеңіз.