Мазмұны
- Бұл мәртебе нені білдіреді
- Полиомиелит деген не
- Сандар
- «Жабайы» вирус қай жерде қалып отыр
- Пәкістан: прогресс және әлсіз тұстар
- Вакцинадан туындаған полиомиелит деген не
- Вакцинадан туындаған вирустың өршулері қай жерде
- Жаңа ауыз арқылы берілетін вакцина
- Әр балаға жету неге қиын
- ДДҰ не ұсынады
- Ақша және медиктердің қауіпсіздігі
- Бұл Қазақстан үшін нені білдіреді
- Ата-аналарға не істеу керек
- Жиі қойылатын сұрақтар
2026 жылғы 13 қарашада ДДҰ Халықаралық медициналық-санитариялық қағидалар шеңберінде құрылған полиомиелит жөніндегі Төтенше комитеттің қырық алтыншы отырысының мәлімдемесін жариялады. Комитет 30 қыркүйекте бейнебайланыс арқылы жиналды. 12 қарашада ДДҰ Бас директоры оның бағасымен келісіп, полиовирусқа қатысты жағдай әлі де халықаралық маңызы бар денсаулық сақтау саласындағы төтенше жағдай болып табылатынын айқындады. Бұл ретте ол пандемиялық төтенше жағдай деп танылған жоқ.
Бұл мәртебе нені білдіреді
Халықаралық маңызы бар денсаулық сақтау саласындағы төтенше жағдай — Халықаралық медициналық-санитариялық қағидалар бойынша дабылдың ең жоғары деңгейі. Ол қауіп шекарадан өтуі мүмкін екенін және көптеген елдердің келісілген әрекеттерін қажет ететінін білдіреді. Полиомиелит үшін бұл мәртебе 2014 жылдан бері қолданылады және комитет оны үнемі қайта қарайды. Мәртебемен бірге вирус айналымдағы елдер үшін уақытша ұсынымдар әрекет етеді.
Полиомиелит деген не
Полиомиелит — негізінен лас қол, су және тамақ арқылы берілетін вирустық инфекция. Жұқтырғандардың көпшілігінде ауру байқалмай немесе жеңіл науқас ретінде өтеді, бірақ кейде вирус жүйке жүйесін зақымдап, сал ауруын, көбінесе аяқтың салдануын тудырады. Сал өмір бойы қалуы мүмкін, ал тыныс алу бұлшықеттері зақымданса, ауру өлімге әкеледі. Полиомиелитке қарсы дәрі жоқ, тек вакцинация қорғай алады, ал сенімді қорғаныс үшін екпелердің толық курсы қажет.
Сандар
«Жабайы» вирус қай жерде қалып отыр
1 типті жабайы полиовирус тек екі елде — Ауғанстан мен Пәкістанда сақталып отыр. Комитеттің 2026 жылғы мамырдағы өткен отырысынан бері онда 25 жаңа жағдай анықталды: Ауғанстанда 22 және Пәкістанда 3. 2026 жылы барлығы — 29 жағдай. Сонымен қатар 2026 жылы вирус ағынды сулардың 204 сынамасынан табылды: Ауғанстанда 76 және Пәкістанда 128.
Жалпы үрдіс төмендеуде, бірақ комитет Ауғанстанның оңтүстігінде, Хайбер-Пахтунхва провинциясының оңтүстігінде және Карачиде, сондай-ақ екі ел арасындағы шекаралық дәліздер бойында вирустың берілуі жалғасып жатқанын алаңдаушылықпен атап өтеді.
Пәкістан: прогресс және әлсіз тұстар
Комитет Пәкістандағы күшті басшылықты және полиомиелитті жоюға деген жоғары ұстанымды, сондай-ақ ұлттық және провинциялар деңгейінде екпемен мәлімделген жоғары қамтуды атап өтті. Алайда жекелеген аудандардағы жұмыс сапасы біркелкі емес — соның ішінде Кветтада, Хайбер-Пахтунхваның оңтүстігінде және елдің орталық бөлігінде. Себептері — операциялық қиындықтар, кейбір қауымдастықтарда вакциналарға деген сенімсіздік және қауіпсіздіктің болмауы, әсіресе Хайбер-Пахтунхва мен Белуджистанда.
Вакцинадан туындаған полиомиелит деген не
Мәселенің екінші бөлігі — айналымдағы вакцинадан туындаған полиовирустар. Олар ауыз арқылы берілетін вакцинаның әлсіретілген вирусы көпшілігі екпе алмаған балалар арасында адамнан адамға ұзақ берілсе пайда болады. Уақыт өте келе мұндай вирус қайтадан сал ауруын тудыру қабілетіне ие болуы мүмкін. Түсіну маңызды: өршулердің себебі вакцинаның өзінде емес, екпемен қамтудың төмендігінде. Балалардың барлығы дерлік екпе алған жерде вакциналық вирус айнала алмайды.
Вакцинадан туындаған вирустың өршулері қай жерде
2026 жылғы 15 қыркүйекке қарай әлемде 20 елде вакцинадан туындаған полиомиелиттің 155 жағдайы және қоршаған ортаның 61 оң сынамасы тіркелді. Олардың 118 жағдайын 2 типті, 24-ін 1 типті және 13-ін 3 типті вирус тудырған. КДР мен Нигерия бірге 2 типтің 88 жағдайы туралы хабарлады — бұл әлемдегі осындай жағдайлардың шамамен 75%-ы. Салыстыру үшін: 2025 жылы 30 елде 246 жағдай болған.
Комитет 2026 жылы 1 және 3 типтегі жағдайлардың өсуіне алаңдайды: бұл жоспарлы вакцинацияның әлсіздігі және профилактикалық науқандарға қаражаттың жетіспеуі салдарынан халық иммунитетінің төмендігін көрсетеді.
Жаңа ауыз арқылы берілетін вакцина
2021 жылдан бастап 2 типті вирусқа қарсы жаңа nOPV2 ауыз арқылы берілетін вакцина қолданылады. 2 млрд-тан астам доза енгізілді. Комитет оның бұрынғысынан генетикалық тұрғыдан әлдеқайда тұрақты екенін және қауіпті вирусқа әлдеқайда сирек айналатынын атап өтеді. 2 типті өршулер болған елдердің 80%-дан астамы оларды осы вакцинамен вакцинациялаудың үш немесе одан аз турымен тоқтатты.
Әр балаға жету неге қиын
Ауғанстанда 2024 жылғы қазаннан бастап қауіпсіздік себептері бойынша «есіктен есікке» науқандары жүргізілмейді: екпелер вакцинация пункттерінде салынады, ал вакцинаторлар арасында әйелдер өте аз. Комитет осылайша барлық балаларды қамту мүмкін болмайды деп қауіптенеді. Комитеттің бағалауынша, Нигерияда, КДР-да және Йеменде балаларға қолжетімділік пен жауап шараларының сапасы бұрыннан жеткіліксіз болып қалуда. Қақтығыстар, қауіпсіздіктің болмауы және аурулардың басқа өршулері көптеген елдерде вакцинацияға кедергі келтіреді.
ДДҰ не ұсынады
Бас директор вирус бар елдер үшін және ол соңғы 24 айда болған елдер үшін уақытша ұсынымдарды ұзартты. Олар халықаралық таралу қаупін азайтуға бағытталған: атап айтқанда, екпемен жоғары қамтуды, әсіресе шекаралық аудандарда сақтау. Ауғанстан мен Пәкістанға елдер арасындағы шекаралық өткелдерде барлық жастағы адамдарды вакцинациялауды жалғастыру ұсынылады.
Ақша және медиктердің қауіпсіздігі
Комитет қаржыландырудың жетіспеушілігі бағдарламаның барлық бағыттарына, соның ішінде полиовирусты сезімтал қадағалауға қауіп төндіретінін ескертеді. Ол сондай-ақ вакцинация науқандары кезінде қаза тапқан медицина қызметкерлерін еске алып, оларға және оларды күзететіндерге шабуылдарды қатаң айыптады.
Бұл Қазақстан үшін нені білдіреді
Қазақстан 2002 жылдан бастап полиомиелиттен азат деп танылған ДДҰ-ның Еуропалық өңіріне кіреді. Бірақ вирус әйтеуір бір жерде айналымда болғанша, оны әкелуге болады, әсіресе екпе алмаған балалар бар жерлерге. Сондықтан полиомиелитке қарсы екпелер ұлттық күнтізбеде қала береді және әр баланың толық курсты уақытында алуы маңызды.
Ата-аналарға не істеу керек
Балаңыздың күнтізбе бойынша полиомиелитке қарсы барлық екпелерді алғанын тексеріңіз — мұны емханадан нақтылауға немесе eGov Mobile-дан қарауға болады. Егер қандай да бір екпе өткізіліп алынса, оны кейінірек салуға болады: дәрігер қуып жету вакцинациясының схемасын айтады. Полиовирус бар елдерге сапар алдында дәрігермен алдын ала кеңескен жөн.
Жиі қойылатын сұрақтар
Полиомиелит неге төтенше жағдай болып қалуда? Жабайы вирус Ауғанстан мен Пәкістанда берілуін жалғастыруда, ал вакцинадан туындаған вирустар 20 елде өршулер тудыруда, сондықтан халықаралық таралу қаупі сақталып отыр.
Вакцинаның өзі қауіпті ме? Жоқ. Вакцинадан туындаған вирус тек екпе алған балалар аз жерде пайда болады; қамту жоғары болса, ол айнала алмайды.
2026 жылы қанша жағдай болды? Жабайы полиовирустың 29 жағдайы және вакцинадан туындаған вирустың 155 жағдайы (15 қыркүйекке).
Баланы қалай қорғауға болады? Ұлттық күнтізбе бойынша полиомиелитке қарсы барлық екпелерді салдыру.
Материал тек ақпараттық сипатта және дәрігердің кеңесін алмастырмайды. Дәрігерсіз емдеуді бастамаңыз және өзгертпеңіз.
Дереккөздер
- ВОЗ — «Statement of the Forty-sixth Meeting of the Polio IHR Emergency Committee», 13.11.2026
- ВОЗ — решение Генерального директора о сохранении чрезвычайной ситуации международного значения и продлении временных рекомендаций (в составе заявления комитета), 12.11.2026



